Tezhib Üslupları

Baba Nakkaş Üslûbu

Desenlerde genellikle hatayî üslûbu motiflerle birlikte yer alan rûmî motifler, yoğun plânlama gerektiren girift düzenlemeleri ile dikkat çeker. Fatih dönemi saray nakkaşhanesinin baş tasarımcısı olan Baba Nakkaş adını kullanarak oluşturduğu bu üslûpta, kendi üstlerine dönen yaprak biçimleri ve üç boyutlu görüntü veren çizimleri ile yeni ve farklı bir ifade tarzı ortaya koyan motifler tasarlamıştır.

Saz Üslûbu

Bu üslûbun kaynağı, konu ve teknik olarak uzak doğu etkisine; 14. ve 15.yüzyılda İran'da fırça ve mürekkeple yapılan bir çeşit resim tarzına dayanmaktadır. Bu yeni üslûbun temsilcisi ressam ve nakkaş olan Şahkulu olmuştur.

Saz üslûbunda motif ve figürler siyah mürekkep ve fırça ile zemini boyanmamış kâğıtlar üzerine yapılır. Yer yer renklerin ve altının kullanıldığı da görülür. Bu üslûbun en karakteristik motifleri ince uzun sivri uçlu hareketli zarif bir görünüşe sahip iri yapraklardır. Ana motifleri arasında çok süslü ve kıvrımlı hatayî tarzı stilize çiçekler, ejderha ve simurg gibi efsanevî hayvan figürleri bulunmaktadır.

Kara Memi Üslûbu

16. yüzyılın ilk yarısından itibaren saray nakkaşhanesinde çalışan Kara Mehmet Çelebi’nin zengin motif bilgisi, güçlü tabiat gözlemi ile tasarımlarında yeni bir üslûp geliştirerek daha önceki müzehhiplerin kullanmadığı natüralist çiçekleri kullanmasıyla gelişen bu üslûp, kısa bir zaman içinde tezhip, çini, kumaş, maden, ahşap ve kalem işi gibi bütün süsleme alanlarında görülmüştür.

Tezhip sanatında eşsiz eserlere imza atmış olan Kara Memi, çalışmalarında bahar dalları, gül, sümbül, karanfil gibi çiçeklere yer verir. Kara Memi’nin önemli eserlerinden biri Kanuni’ye ait Muhibbî Divanı’dır.

Barok - Rokoko Üslûbu

Batı sanatı etkisinin hissedilmeye başlaması, barok ve rokoko kıvrımlarının tanınması ile tezhipte bir üslûp zenginleşmesi olmuş, Türk Rokokosu adı verilen yeni bir üslûp doğmuştur. III. Ahmed devrinde başlayıp gelişmiş ve 19.yüzyılın sonlarına kadar devam etmiştir.

Klâsik form tamamen terk edilerek iri çiçek buketleri, vazolar, sepet ve saksılar içinde gölgeli boyanarak hacim kazandırılmış buket, kurdela ve fiyonklar tezhibin bezeme elemanları olarak kullanılmıştır. Sayfa tasarımında dendanlı, bordürlü tezhip tasarımları terk edilmiş, bezemeler çerçevesiz fakat metnin etrafında belli kurallarla göre serbestçe genişleyerek sayfa kenarına doğru yayılmıştır.