Tezhib Sanatının Uygulanması

Murakka Yapımı ve Kâğıdın Boyanması

Kâğıt, tezhip sanatında müzehhibin en önemli malzemelerinden biridir. Asitsiz kâğıtların su yönüne göre çapraz ve üst üste getirilerek ve belirli bir ölçüye bağlı kalarak hazırlanmış; içerisinde buğday nişastası, şap ve jelâtin bulunan muhallebi ile yapıştırılması sûretiyle elde edilir. Daha sonra murakka tahtası denilen ahşap bir yüzeye gerilir. Kâğıtlar ve murakkalar çeşitli renklerde boyanarak kullanılır. Bu renkler çeşitli bitkilerden hazırlanan boyalardır.

Altının Ezilmesi

Altın, fazla çukur olmayan sırlı bir tabakta, bir parça Arap zamkı veya süzme bal kullanılarak parmak yardımı ile ezilir. Varak altın alınıp su ile yumuşatılmış Arap zamkının üzerine konulur. Önceleri çamur renginde olan altın ezildikçe açılır ve altın rengini alır. Ezilme işlemi tamamlandıktan sonra üzerine su konulur, altının dibe çökmesi beklenir ve üstte kalan kirli su süzülür. Ezildiği tabaktan kullanılacak olan küçük bir tabağa aktarılır. Tekrar üzerine su konularak altın yıkanır ve dibe çökmesi beklenir. Bu işlem tamamlandıktan sonra üstteki su süzülür. Kullanılacak duruma gelen altın, jelâtinli su ile sulandırılarak işlenilecek yere fırça ile sürülür.

Tezhibin Uygulanışı

Tezhib uygulanacak alanın ölçülerinin belirlenmesinden sonra yazının iriliği, cinsi ve karakteri göz önünde bulundurularak desen hazırlanır. Desen, geometrik ve bitkisel kökenli motiflerden hazırlanarak, eskiz kâğıdına çizilir. Çizilen desen uygulanacak olan yüzeye geçirilir. Bu işlem tamamlandıktan sonra altın ile boyanacak yerlere ilk önce altın sürülür.  Altın tatbikinden önce zemindeki yağ, tebeşirlenmiş bir kumaş parçası ile alınır. Altının zemine tatbikinden sonra mührelenerek parlatılır. Mat zemin olarak kullanılacak altın üzerine ince bir kâğıt konularak mührelenir ve mat bir zemin elde edilir. Motiflerin renkli kısımları boya ile renklendirilir ve tahrirleme işlemi uygulanır. Zemin doldurularak, motiflerin renk tonlamaları, gölgelendirme veya tarama yapılır. İnce ayrıntılar, tığ ve duraklar konularak desenin uygulaması tamamlanmış olur.