Ebruda Kullanılan Malzemeler

Ebru Teknesi:

Ebru yapımı için hazırlanmış olan suyu koyacağımız bir çeşit kaptır. Eski zamanlarda çatlakları ziftle kapatılmış budaksız çam ağacından yapılırken, sonraları paslanmaz olarak bilinen krom esaslı metal malzemelerden hazırlanmıştır. Çinko, alüminyum, galvaniz, cam, pleksi veya plastik gibi su sızdırmayan her türlü malzeme içinde ebru yapılabileceği gibi yüzey gerilimine en uygun tepkiyi metal tekneler vermektedir.

Tekne ölçülerini ebrulanacak kâğıdın ölçüsü belirler, ancak suya yatırılan kâğıt 2-3mm.genişleyeceği için teknenin ebadı yarım santim daha büyük; teknenin derinliği de 5-6 cm. olmalıdır. Teknenin kenarı ise kâğıt sıyrılarak çıkarıldığından, kâğıdı çizmeyecek şekilde pürüzsüz bir yüzey hâline getirilmelidir.

Kıvam Arttırıcılar:

Ebruda serpilen boyanın çökmesinin önlenmesi, damla şekillerinin istenilen biçimde olması, renklerin canlılığı ve boyanın kâğıda sabitlenmesi için ebru suyunun belli bir kıvamda olması gerekir. Tarih boyunca suyun yoğunlaştırılması için çeşitli malzemeler kullanılmıştır. Geven isimli bitkinin salgısı olan kitre en çok tercih edilen kıvam artırıcı olmuştur. Kitre yerine keten tohumu, sahlep, ayva çekirdeği, hilbe, carrageenan gibi maddelerde kullanılmıştır.

  1. Kitre: Anadolu'nun farklı bölgelerinde yetişen geven bitkisinin gövdesinin çizilmesiyle elde edilir. Çizilen yerden sızan sıvı havayla temas ettiğinde katılaşır, plâka ve şerit halindeki kitre kırılarak toplanır. Her sızımda rengi biraz daha beyazlaşır ve ebru için en iyi neticeyi en beyaz kitre verir. Normal ısı ve nem şartlarında on beş veya yirmi gün kadar dayanır.
  2. Carrageenan (Deniz kadayıfı): Okyanus derinliklerinden çıkartılan, esmer su yosunu bitkisidir. Önceleri suda kaynatılarak yoğunluğu sağlanırdı, bugün ise öğütülmüş olarak imal edilip soğuk suda eritilerek kullanılır. Carrageenan normal ısı ve nem şartlarında otuz veya otuz beş gün kadar dayanır.

Kâğıtlar:

Emici olduğu nispette sağlam ve suya dayanıklı kâğıtlar kullanılır. Parlak olanlarının emicilik özelliği az olduğundan, mat kâğıtlar tercih edilir. Kâğıt kalınlaştıkça tekneye yatırmak daha zordur, bu yüzden 80-100 gram ağırlığındaki kâğıtlar istenilen neticeyiverir.Ebruda kullanılan pigment boyalar ışığı geçirdiği için kâğıdın tonuna göre aldığımız renkler değişiklik gösterir. Bu nedenle beyaz kâğıt üzerinde renkler daha çiğ görünürken, kırık beyaz üzerinde daha dolgun görünmektedir.

Öd:

Kıvamlı suyun üzerinde boyaların dibe çökmeden yayılmasını sağlamak amacıyla sığır ödü kullanılır. Suyun üzerindeki yüzey gerilimini kırıp boyaya bir yüzey gerilimi sağlar. İçerisinde safra asitleri bulunduran öd, bozulmaması için önceden kaynatılarak saklanır. Kullanmadan önce her boyayanın içine kâfi miktarda konularak ayar yapılır.

Koyun ödü de sığır ödü ile aynı vazifeyi görür, ancak yüzeydeki açılma kuvveti sığır ödünün yarısı kadardır. Eskiden sığır ödü yerine hazara suyu, tütün yaprağı suyu, kalkan balığı ödü de kullanılmıştır.

Neft:

Ebru üzerinde son boyadan sonra benek şeklinde boşluklar açmak için kullanılır. Eskiden Eğriboz Adası'ndan gelen çam nefti, limon kabuğu esansı ya da kestirme adı altında değişik tarifler ile hazırlanan malzemeler de kullanılmıştır. Günümüzde terebentin adı verilen malzeme kullanılmaktadır. Neftli boyalar çok büyük dairesel şekiller oluşturduğu için tamamen sıkıldıktan sonra kullanılmalı, içine batırılan fırça iyice temizlenmeden normal boyalar için kullanılmamalıdır.

Boyalar:

Ebruculukta suda erimeyen, asit ve kazein gibi yabancı maddeler içermeyen ve güneşte solmayan tabiattaki renkli kaya ve topraklardan elde edilen toprak boyalar kullanılır. Aynı hususiyeti taşıyan bazı bitkisel boyalarda kullanılabilir. Bu toz halindeki boyalar geleneğimizden gelen boya ezme usulü ile hazırlanır.

Yaklaşık bir avuç boya, düz bir mermer üzerinde su ile karıştırılarak çamur hale getirilir. Destiseng, yani el taşı ile süt kıvamına gelinceye kadar ezilir. Ezilen boyalar ana kavanozlara aktarılarak bir miktar daha sulandırıldıktan sonra içlerine 25-30 damla öd ilave edilir. Ödün parçalayıcı ve ıslatıcı özelliği bulunduğu için boya zerrelerine tesir eder. Bu sebepten ezilen boyalar bir süre öde yatırılır.

Gelenekli Türk ebrusunda kullanılan ana renkler; Çamlıca toprağı, lahor çividi, çamaşır çividi, aşı boyası, beyaz, siyah, sarı, kahverengi ve kırmızıdır. Zikredilen renkler, arzu edildiği nispette birbirleriyle karıştırılarak her türlü renk elde edilebilir.

Çamlıca toprağı: İstanbul'un Çamlıca Tepesi'nde bulunan kırmızı renkli topraktır. Ezildiğinde tütüne yakın bir renk verir. İsten elde edilen ve bundan dolayı çok hafif olan siyah boyaya katılır. Islah etmek üzere akan boyalara ilâve edildiği gibi ebruların serpme boyası olarak ya da yalnız başına kullanılır.

Lahor çividi: Lahor çividi ya da bebe çividi adıyla bilenen ve bebeklerin ağzında oluşan aft hastalığının tedavisi için kullanılan ilacın ham maddesidir. Taş gibi sert olan, bitkisel ve çok güçlü bir boyadır. Dövülerek toz haline getirilir.

Çamaşır çividi: Beyaz çamaşırlar için ağartıcı olarak kullanılan mavi bir tozdur.

Beyaz: Üstübeç. Yağsız olanı beyaz boya yapımında; litopon üstübeci denen yağlı olanı ise neftli boya hazırlamada kullanılır.

Siyah: İsten yapılır. Çok hafif olduğu için tek başına kullanılmaz. Çamlıca toprağı ile karıştırılır.

Sarı: Oksit sarı. İnorganik bir pigmenttir.

Aşı Boyası:  İnorganik bir pigmenttir.

Kahverengi:  İnorganik bir pigmenttir.

Kırmızı: Suyla karışabilen pigment kırmızı. Organik bir pigmenttir.

Fırçalar:

Tekneye boya serpildiğinde küçük bulutların oluşması için ebru fırçalarının ucunun açık olması gerekir. Bu sebeple fırçada ucu toplanmayan at kılı kullanılır. Küflenmeye karşı dayanıklı olduğundan sap olarak gül dalı tercih edilir. At kılları gül dalına misina ile sarılarak hazırlanır. Kavanozda boya ile bırakıldığı için fırçada yapıştırıcı bir madde kullanılmaz.

Biz (Tel Çubuk):

Ebru çeşitlerinde boyalara biçim vermek ve boyaları yönlendirmek amacıyla kullanılır. Paslanmaz metallerden, değişik kalınlıkta, bir ahşap sap ucuna monte edilerek hazırlanır. Eskiden bu amaçla at kuyruğu kılından faydalanılmıştır.

Tarak:

Boyalara desen vermek için taraklı ebru yapımında kullanılan âlettir. Paslanmaz tellerin tarak dişleri gibi ince uzun çıtalara istenilen aralıklarda dizilmesi ile elde edilir. Tellerin kalınlıkları değiştikçe desendeki dokuda değişir.