Cilt Sanatında Kullanılan Malzemeler

Deri: Cilt kaplarında en çok kullanılan malzemedir. En fazla koyun (meşin), keçi (sahtiyan)  ve ceylan (rak), nadiren de sığır (kösele) derisi kullanılmıştır. Genellikle kahverenginin bütün tonlarına, bordo, kırmızı, yeşil ve siyah renge boyanmış derilerin kullanıldığı görülür. Deri tıraşlanıp elle yapılan bir işlemle kâğıt kadar inceltilerek kullanılmış, bugün ise bu işlem için özel makineler kullanılır olmuştur.

Murakka (Mukavva): İslâm ciltlerinde deri, kâğıdın bilinmediği dönemlerde ince tahta plâkalar üzerine kaplanmıştır. Kısa bir süre sonra ahşabın yerini, özel olarak hazırlanan murakka almıştır. Bu murakkalar normal kalınlıktaki kâğıtların su yönlerinin farklı olarak üst üste yapıştırılıp sıkıştırılmasıyla oluşturulmuş; yapıştırma işlemi sırasında buğday nişastasından hazırlanan muhallebi ya da tutkal kullanılmıştır. Cildi kurtlanmaktan korumak amacıyla şap veya tütün suyu gibi maddelerin yapıştırıcılar içerisine karıştırıldığı da olmuştur.

İpek İplik (İbrişim): Kitap formalarını birbirine tutturmak ve mukavemeti sağlamak amacıyla kullanılmıştır. Daha çok aharlı kâğıdın rengine yakın olması için sarı renk ipek iplik kullanılır. Kitap sırtının alt ve üst köşelerine örülen şirazelerde ise renkli ibrişimler kullanılmıştır.

Kakma Altın, Altın Varak ve Altın Suyu: Cilt üzerlerinde altına sıkça rastlanır. Bunların bazıları belli bir kalınlığı bulunan kakma altınlardır. Cetvel ve tahrirler için ise altın suyu ile sürme altın kullanılmıştır. Büyük zeminlerde varak altın yapıştırılıp üzerine motif basılarak ciltler bezenmiştir. Kimi zaman da fırça yardımı ile süslemeler yapılmıştır.

Kalıp: Motiflerin deri üzerine kabartmalı olarak çıkmasını sağlayan alete kalıp denir. Metal, ahşap ve deriden yapılan kalıplar, kap üzerindeki yerlerine göre isimlendirilir. Tahta ve metal kalıplar, uygulama sırasında gerçekleşen baskı yüzünden deriyi zedeler. Bu yüzden Türk ciltçiliğinde daha çok deve derisinden yapılmış kalıplar tercih edilir. Bazı ciltlerin şemse, mıklep, köşebent ve kapak içlerinde yekpare büyük kalıplar kullanılmıştır. Bunun haricinde ise genellikle zencerekler, şemse iç dolguları, köşebentler ve sertapın bazı yerlerindeki süslemeler için küçük kalıplar kullanılmıştır.

Zencerek Demiri: Deri ile kaplanan kitap kabı süslemeleri için 5-6 mm. çapında küçük parçalardan oluşan kalıplar hazırlanır. Kabı çerçeveleyen ve kimi zamanda iç içe geçen zencereği oluşturmak için zencerek demiri kullanılır.

Kör Âlet, Yekşah, Teber: Cetvel çekmek, örgü ve geçmeleri yapmak için tek başına kullanılmak üzere imal edilen bir âlettir. Özellikle kapların yüzündeki geometrik ve rumî desenleri çıkarmak için yapılmıştır. Bu kalıplar diğer aletlerle birlikte ısıtılarak deriye basılır. Eğer baskı altın varak olmadan yapılırsa buna soğuk baskı denir.