Klâsik Cildin Yapılışı

Kitabın yazımı tamamlandıktan sonra tezyinatı ve minyatürleri yapılarak forma hâline getirilir. Formalar uygun ipliklerle veya ağırlıklı olarak ibrişim dediğimiz ipek iplerle birbirine bağlanıp dikilir. Şiraze için gerekli olan, gizli kolon adı verdiğimiz iki dikiş tarzı uygulanır. Bu dikim yapılırken her bir formanın ortasından girilerek birbirlerine bağlılığı arttırılır. Daha sonra kitabın sırtı, pamuklu bir bez ile formaların birbirini tutması için yapıştırılır. Yapıştırma işleminden sonra kitabın her iki birleşme noktasına ibrişim ile örülen ve şiraze adını verilen bir dikim tarzı daha eklenir. Kitabın mukavemeti bu dikişlerle arttırılmaya çalışılır. Böylece kitap üç defa dikilmiş olur.

Kitabın kap bölümü için ağırlıklı olarak meşin veya sahtiyan denilen deri çeşitleri kullanılır. Bu derilerden mukavemeti en fazla olan oğlak derisi tercih edilir. Ciltleme yapmak için derilerin doğal tabaklanmış olanları tercih edilir. Endüstriyel tabaklama mukavemeti azaltsa da günümüzde yaygındır ve böyle tür deriler de kullanılabilir. Kablarda siyah, bordo, kahverengi ve yeşile boyanmış deriler ağırlıklı olarak kullanılır. Kab içlerinde özellikle açık renkler tercih edilir.

Ciltleme işlemine geçmeden önce derinin bıçkı adı verilen bıçakla tıraşlanması gerekir ki deri tıraşlama, İslâm dünyasına ait bir tekniktir. Islatılmış derinin arkasındaki etli kısım bıçak ile alınır, deri ince bir kıvama getirilir. Deri tıraşlandıktan sonra kuruması için bir geceliğine cama gerilir. Camın üzerinde kuruyan deri, ertesi gün işlenmeye hazır hâle gelir. Bu durumda gayet rahat işlenir ve süslemelerde daha iyi netice alınır.

Çalışmaya başlamadan önce kitap kablarının hazırlanması gerekir. İslâm cildinde kitap bloğu ile kabı aynı seviye ve ölçülerdedir. Kitabın ölçülerine uygun olarak hazırlanan kab, mukavva ya da murakka üzerine yapılır. Kalıp yuvası ve ona altlık olarak kullanılacak parça için murakka veya mukavva iki adet olarak hazırlanır. Üstüne basılacak olan kalıp, ölçülere göre oyulur ve oyuklar çıkartılır. Aynı ölçüdeki iki kab birbirine yapıştırılır. Böylece derisi yapıştırılmamış bir iskelet ortaya çıkar. Üzeri deri ile kaplanır ve tek bir kab olarak görülür. Alt kabın kenarında ek olarak sertâp ve mıklep de bulunacağı için düzgün ölçülendirme ile mıklebin mukavvadan hazırlanan iskeleti ilave edilir. Alt kab yekpare miklabî ve sertap payıyla kaplanır. Bu kaplama işlemi sırasında plâstik tutkal yerine uygun bir tutkalın kullanılması icap eder ve aynı zamanda tutkalın geç kuruması gerekir. Derinin arkasına da tutkal sürülür ve kaba yapıştırılır. Oyulmuş olan mukavvanın üstüne kalıplar getirilir, yuvalara yerleştirilir ve presleme aşamasına geçilir.

Presleme, desenin net çıkması için üç ilâ beş defa tekrarlanır. Kabın kuruması için üzerine bir ağırlık konup yaklaşık bir gün boyunca bekletilir. Daha sonra tekrar presleme yapılır. Deri ve mukavva kuruduktan sonra bir kez daha baskıya girer, ve kab jelatinlenir. İstenilen süslemeye göre altınlama yapılır. Zer mühre ile parlatılır, cetvelleri ve kenar suları çekilir, bordüre zencerek vurulur. Lâk’ı atılır, lâk kuruduktan sonra önce sağ kab sonra da sol kab olmak üzere kitaba monte edilir. Kablar son olarak muhat payların birleştirilmesi ile kitabın sırtına sabitlenir.