Katı' Sanatında Kullanılan Motifler ve Konular

Tezhip sanatı motif gruplarından olan rumî, hatayî ve geometrik şekiller kat’ı tekniği ile de uygulanmaktadır. Bahçe konusunun işlendiği eserlerde farklı hatayî örnekleri görülebilir.  Özellikle 17. ve 18. yüzyıla ait kitaplar içerisinde buket, nebat, vazo, tabiat ve hayvan tasvirleri çeşitli şekillerde ve yaygın bir biçimde kullanılmıştır.

Çiçekli Oymalar

1618 yılında Mundy tarafından alınan ve British Museum’da bulunan MundyAlbümü çiçek ve nebat türünün en tipik örneklerini barındırmaktadır. Çarşı ressamları tarafından yapılmış 116 sayfalık eserin içinde, minyatürlerin sağına ve soluna süsleme için yapıştırılmış olan natüralist tarzda lale, nergis, gül, menekşe, karanfil, zambak gibi çiçekler ve bazı kır bitkileri bulunmaktadır. Albümde 129 oyma vardır.

Mundy Albümü ile aynı döneme ait bir diğer eser de Paris Kütüphanesi’nde bulunmaktadır. Bir kıyafet albümü niteliğinde olan minyatürlü eserde kâğıt oymalar kitabın ortasından itibaren başlamakta ve 53 adet olup tek çiçekler ve buketlerin fazlalığı dikkat çekmektedir.

İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi’nde bulunan Gazneli Mahmud Albümü, Ankara Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi’nde bulunan Mehmed Selim Dîvanı oyma çiçeklerin kullanıldığı zengin ve itinalı eserlerdir.

Bahçe ve Tabiat Tasvirleri

Fatih Sultan Mehmed devrinde sanatkârlığı ün yapmış Efşancı Mehmed’in günümüze ulaşmış imzalı eseri bilinmemektedir. Ancak ona atfedilebilecek bahçe levhası İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi’nde bulunmaktadır. Büyük bir özen ve yetenekle çeşitli renktekâğıtlardan kesilerek hazırlanan bahçe, siyah renkli birkâğıt üzerine yapıştırılmıştır. Düz bir hat üzerine dizilmiş serviler, çeşitli fidanlar, bahar çiçeği açmış meyve ağaçları ve bunların arasına yerleştirilmiş ilkbahar çiçekleri karmaşık bir kompozisyon oluşturmuştur. Osmanlı bahçe zevkini yansıtacak bir şekilde 9.20 cm.lik küçük bir alana büyük bir ustalıkla yerleştirilmiştir. Yine Viyana Milli Kütüphanesi’nde II.Murad’a sunulmuş bir murakka albüm içerisinde Bursalı Fahri’ye atfolunan bir bahçe kompozisyonu bulunmaktadır.

Geometrik Motifli Kâğıt Oymaları

Sayfa aralarına konmuş, daha çok baklava biçiminde, üçgen veya kare şeklinde desenlerden meydana gelmiştir. Süleymaniye Kütüphanesi’nde bulunan 1372 tarihli Mesnevî nüshasının içerisinde bu tür oyma sayfalar bulunmaktadır.Aynı tarz süslemeler, 19. yüzyılın sonunda sanatkâr Osman Rıfkı’nın yaptığı yazılı oyma levhalarda baklava, kare ve üçgenlerden oluşan zemin desenleri şeklinde görülür.

Vazolar

Cilt kapakları içerisinde vazo biçimindeki kâğıt oymalara Hollanda Leiden Üniversitesi Kütüphanesi’nde rastlanmıştır. Bu tarzdaki bir diğer oyma Süleymaniye Kütüphanesi’nde 1528 tarihli Yusuf u Züleyha adlı eserin arka kabı içinde bulunan iri vazodur. İngiltere’deki Mundy Albümü’nde oyma vazo türünün farklı örneklerine de rastlanmakla birlikte vazoların iç süslemelerinde rûmi motifler hâkimdir.

Hüsn-i Hat Eserler

Kat’ı sanatında kâğıttan kesilerek yapılan çeşitli türlerdeki tezyini desenlerin yanı sıra harflerin kesilerek oluşturulduğu hüsn-i hat eserlerde görülmektedir. Metinlerin tamamının oyma ile yapıldığı kitaplar, kıt’alar ve oyma levhalar da bulunmaktadır.  Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi’nde bulunan Guy de Çevgan bu şekilde hazırlanmış bir eserdir.