Türk Ebrusunun Çeşitleri

Battal Ebru: Boyaların sadece fırça yardımıyla tekneye serpilmesinden oluşan mermer desenli ebru çeşididir. Battal ebru en az iki renk olmak üzere; üç, dört, beş veya daha fazla renklerde yapılabilir. Tekneye serpilen her boyanın, yüzeyde kendine yer açması gerektiğinden en altta kullanılan rengin ödü en az olmalı ve üzerine atılacak her rengin ödü alttaki ile ya eşit olmalı ya da alttakinden biraz daha fazla tutulmalıdır. Yapılan işlem bakımından en kolay ebru çeşidi zannedilmesine rağmen, dengeli fırça vuruşlarına hâkim olmak zordur. Bu yüzden battalın güzelliği boyanın dengeli dağılımına bağlıdır.

Battal ebru bilinen en eski ebru çeşidi olduğu için bu yöntemle yapılan ebrulara tarz-ı kadîm battal (eski tarz battal) denir. Somaki ebru, neftli battal, serpmeli battal gibi değişik çeşitleri vardır ve genellikle yan kâğıdı ya da levha kenarlarına dış pervaz olarak kullanılır.

Somaki Ebru: Battal ebrunun en son atılan rengi normalden daha fazla sıkılır ve tekne yüzeyine serpilen boyalar daha ufak damlalar halinde düşer. Böylece yüzeyde daha fazla damarlı bir ebru oluşur. Somaki mermerine benzerliğinden dolayı bu ismi almıştır.

Neftli Battal: Battal ebrusunda en son serpilecek olan boyanın içine neft katılır. Son boya neftli olduğu için farklı bir doku oluşturur.

Serpmeli Battal: Battal ebru yapıldıktan sonra açık renkli bir boya iyice sıkılıp battalın üzerine serpilir. Böylece ebru üzerinde nokta nokta bir görüntü oluşur.

Gelgit Ebrusu: Battal ebru yapıldıktan sonra kalın bir bizin eşit aralıklarla, teknenin önce uzun kenarına sonra kısa kenarına, bir ileri bir geri paralel olarak hareket ettirilmesi ile oluşur. Levha kenarlarında ara pervaz olarak kullanılır.

Şal Ebrusu: Gelgit ebrusu yapıldıktan sonra serpme yapmadan önce gelgit deseni oluşturulurken kullanılan biz ile sağdan sola ve soldan sağa rastgele karıştırılarak oluşur. Yan kâğıdı olarak ve levha kenarlarına dış veya ara pervaz olarak kullanılır.

Taraklı Ebru: Gelgit ebrusu yapıldıktan sonra tarağın son yapılan gelgitin yönüne dik olacak şekilde teknenin kenarına yerleştirilmesi ve diğer kenara doğru çekilmesiyle taraklı ebru yapılır. Daha sonra istenirse şal ebrusunda yapıldığı gibi biz yardımıyla boya serbest olarak da karıştırılabilir.

Hafif Ebru: Hattatlar tarafından üzerine yazı yazılmak üzere suyu ve ödü normalden fazla olan boyalar kullanılarak yapılan pastel renkli ebrudur.

Zemin Ebrusu: Aynı boyadan az ödlü, çok ödlü ve neftli olarak üç kavanoz boya hazırlanır. Bunlar kullanılarak battal ebru yapılır. Neftli boya yerine açık renkli bir başka boya da serpilebilir.

Hatib Ebrusu: Önce zemin ebrusu yapılır. Zemin ebrusunun üzerine, 35x50 cm. boyutlarında bir tekne için teknenin uzun kenarı boyunca beş, kısa kenarı boyunca dört sıra olacak şekilde eşit aralıklarla -öd ayarı hatib ebrusuna göre yapılmış- bir renk damlatılır. Damlatılan renklerin ortalarına ikinci ve sonra üçüncü, istenirse daha fazla sayıda renk damlatılarak iç içe halkalar elde edilir. Bu halkalara bir iğne yardımıyla şekil verilerek yapılan  ebruda yürek, taraklı yürek, çark-ı felek, yonca gibi hatib desenleri yapılır. Hatib ebruları, levha kenarlarında her bir sırası yazının bir kenarına gelecek şekilde dış pervaz; koltuklu levhalarda koltuk boşluklarında ve yan kâğıdı olarak kullanılır.

Koltuk Ebrusu: Hüsn-i hat levhaların koltuk tabir edilen boşluklarında kullanılmak üzere hatib ebrusundaki her hatib deseni yerine küçük bir çiçek yapılır. Bu çiçekler aynı tür ve renkten yapılabileceği gibi farklı tür ve renkten de yapılabilir.

Kumlu Ebru: Ebru teknesinin sonuna doğru, suyu ve ödü az olan bir boya, biz yardımıyla teknenin ortasından veya bir kenarından hep aynı noktaya damlatılması ile teknenin yüzeyi doldurularak yapılır. Boya açıldıkça çatlar ve kumlu bir hal alır. Bazen de "v" şeklinde çatlaklar oluşur ki buna kılçıklı ebru denir. Levha kenarlarında ara pervaz olarak kullanılır.

Bülbül Yuvası: Giderek küçülen damlalar halinde serpilen boyayla yapılan battal ebru üzerine, biz yardımıyla dıştan içe doğru spiraller yapılır. Bu spirallerin sayısı, hatib ebrusunda olduğu gibi uzun kenar boyunca beş, kısa kenar boyunca dörttür. Bülbül yuvası, yan kâğıdı ya da yazı etrafında dış pervaz olarak kullanılır.

Yazılı Ebru/Akkâse Ebru: Bir kâğıdın kenarlarının ve yazı yazılacak kısmınınfarklı renklerle boyanması tekniğine kitap sanatlarımız içinde akkâse denilir. Önceleri yazının kalıbını kesip ıslanınca kâğıdı bırakan, Arap zamkı ile yapıştıran ve kâğıdı ebruladıktan sonra bu kalıbı söken Necmeddin Okyay, yazının kenarlarından taşan zamkın bulunduğu yerlerin de boya almadığını görmüş, mürekkep yerine zamk kullanarak yazdığı yazıları ebrulamaya başlamıştır. Hattat olmayan ebrucuların yazılı ebru yapabilmek için kullanabilecekleri en iyi yöntem ise yazının kalıbını hazırlamak ve bunu sökülebilir bir yapıştırıcıyla ebrulanacak kâğıda yapıştırmaktır.

Çiçek Ebrusu: Zemin ebrusu yapıldıktan sonra daha önceden hazırlanan yeşil boyadan damlatılarak oluşturulan yuvarlaklara, uygun kalınlıkta biz kullanarak sap şekli verilir. Daha sonra sapların uçlarına yapılacak çiçeğe uygun bir renk damlatılarak yine uygun kalınlıkta iğne ve bizlerle bunlara çiçek şekli verilir. Yan kâğıdı olarak kullanılacak çiçekli ebrulara, cilt kapağı kaldırıldığında birisi kapak üzerine, birisi de karşısında kullanılmak üzere birbirinin aynısı iki çiçek yapılır. Necmeddin Okyay ve Mustafa Düzgünman tarafından bu şekilde lâle, karanfil, menekşe, sümbül, papatya ve gelincik çiçekleri son derece başarılı olarak stilize edilmişlerdir.